ITQ i ITI. Jak ocenia się PTSD i C-PTSD według ICD-11?

Nie każdy „test na PTSD” mierzy to samo. PCL-5 i CAPS-5 powstały dla modelu DSM-5. ITQ i ITI odnoszą się do PTSD i C-PTSD według ICD-11. Różnica nie jest kosmetyczna, bo oba systemy inaczej porządkują objawy, a C-PTSD jest odrębnym rozpoznaniem właśnie w ICD-11.

ITQ zaczyna się od innego modelu PTSD

International Trauma Questionnaire, czyli ITQ, może wyglądać podobnie do innych kwestionariuszy samoopisowych. Człowiek również czyta pytania i zaznacza odpowiedzi.

Różnica leży głębiej.

ITQ powstał dla ICD-11.

A PTSD w ICD-11 nie zostało zdefiniowane dokładnie tak samo jak w DSM-5.

ICD-11 koncentruje podstawowy obraz PTSD wokół ponownego przeżywania wydarzenia w teraźniejszości, unikania oraz utrzymującego się poczucia aktualnego zagrożenia.

ITQ pozwala dodatkowo oceniać obszary potrzebne do rozpoznania C-PTSD, czyli trudności z regulacją emocji, negatywny obraz siebie i problemy w relacjach.

Dlatego nie należy traktować PCL-5 i ITQ jak dwóch różnych wersji tego samego formularza.

Powstały w oparciu o inne modele diagnostyczne.

C-PTSD zmienia całą rozmowę o narzędziach

Jeżeli pytanie brzmi tylko „czy jest PTSD?”, różnice między narzędziami już mają znaczenie.

Przy C-PTSD stają się jeszcze ważniejsze.

Złożone PTSD jest odrębnym rozpoznaniem w ICD-11. DSM-5-TR nie wprowadził osobnej jednostki diagnostycznej o nazwie C-PTSD.

Dlatego wynik narzędzia stworzonego do PTSD według DSM-5 nie odpowiada automatycznie na pytanie, czy dana osoba spełnia kryteria C-PTSD według ICD-11.

To może wydawać się technicznym szczegółem klasyfikacji. W praktyce ma duże znaczenie.

Osoba może mieć bardzo nasilone PTSD według jednego systemu. To samo w sobie nie oznacza jeszcze C-PTSD w drugim.

Do złożonego PTSD potrzebny jest określony dodatkowy wzorzec funkcjonowania, a nie po prostu więcej punktów albo cięższa historia traumatyczna.

ITI pozwala pytać o ICD-11 w rozmowie klinicznej

International Trauma Interview, czyli ITI, jest odpowiedzią na podobny problem, z którym przy DSM spotykamy się przy przejściu od PCL-5 do CAPS-5.

ITQ jest samoopisem. ITI jest wywiadem klinicznym.

Pozwala systematycznie oceniać zarówno podstawowy obraz PTSD według ICD-11, jak i dodatkowe trudności potrzebne do oceny C-PTSD.

Tu znowu ważna staje się możliwość dopytania.

„Mam trudności z relacjami” może oznaczać bardzo wiele.

Ktoś po wieloletniej przemocy nie potrafi zbliżyć się do innych ludzi, bo bliskość natychmiast uruchamia poczucie zagrożenia.

Ktoś inny od dzieciństwa miał duże trudności w rozumieniu niepisanych zasad społecznych.

Jeszcze ktoś wycofał się z kontaktów dopiero podczas ciężkiego epizodu depresyjnego.

Na papierze wszystkie trzy osoby mogą zaznaczyć podobną odpowiedź.

W diagnostyce trzeba sprawdzić, czy mówimy o tym samym zjawisku.

Narzędzie nie zna historii człowieka, dopóki jej do niego nie dołożymy

To jest chyba najważniejsze ograniczenie myślenia kategorią „wynik testu”.

Objaw nie istnieje poza historią.

Problemy z koncentracją zaczęły się po wypadku czy były obecne od podstawówki?

Trudności w relacjach pojawiły się po przemocy czy wyglądały podobnie już wcześniej?

Unikanie zatłoczonych miejsc zaczęło się po napaści czy od dzieciństwa wynikało z przeciążenia sensorycznego?

Negatywny obraz siebie pojawił się po traumie czy towarzyszy nawracającej depresji od wielu lat?

Narzędzie może bardzo dobrze mierzyć to, do czego zostało stworzone, a mimo to nie odpowiedzieć na te pytania.

Do tego potrzebna jest chronologia.

Wyniki z różnych narzędzi nie zawsze dają się porównać punkt za punkt

Ktoś może zrobić PCL-5 i uzyskać wysoki wynik.

Później wypełnić ITQ i zobaczyć inny obraz.

To nie musi oznaczać, że jeden z testów „się pomylił”.

Narzędzia odnoszą się do różnych konstrukcji diagnostycznych. Mają inną strukturę. Inaczej organizują objawy. Mogą też inaczej definiować to, co ma być uznane za klinicznie istotne.

Dlatego pytanie „który wynik jest prawdziwy?” bywa źle postawione.

Lepsze brzmi: czego dotyczył każdy z tych wyników?

Nawet najlepszy wywiad nie powinien być używany mechanicznie

Można pomyśleć, że rozwiązaniem jest po prostu zamiana kwestionariusza na wywiad.

To również byłoby uproszczenie.

Ustrukturyzowany wywiad porządkuje sposób zbierania informacji. Pomaga nie ominąć ważnych kryteriów. Zwiększa porównywalność oceny.

Nadal jednak pozostaje człowiek prowadzący rozmowę.

Trzeba rozumieć znaczenie pytań. Umieć rozpoznać, kiedy osoba używa tego samego słowa w innym znaczeniu. Zauważyć niespójność w chronologii. Dopytać o współwystępujące problemy. Uwzględnić leki, substancje, sen, depresję, lęk, ADHD, autyzm, choroby somatyczne i aktualne warunki życia wtedy, kiedy mogą mieć znaczenie dla obrazu.

Narzędzie porządkuje pracę. Nie zwalnia z niej.

„Test dodatni” nie jest końcem diagnostyki

W medycynie przyzwyczailiśmy się do sytuacji, w której test coś wykrywa.

W psychologii i psychiatrii łatwo przenieść ten sposób myślenia za daleko.

Kwestionariusz nie pobiera próbki PTSD.

Rejestruje odpowiedzi człowieka na pytania odnoszące się do określonego modelu zaburzenia.

Im lepsze narzędzie, tym większa szansa, że robi to rzetelnie i w sposób użyteczny.

Ale nadal trzeba wiedzieć, co mierzy, dla jakiej klasyfikacji zostało stworzone i do czego wolno użyć wyniku.

ITQ nie jest diagnozą C-PTSD. ITI również nie zastępuje całej oceny klinicznej.

Nazwa narzędzia mówi więc znacznie więcej niż samo zdanie „zrobiłem test na PTSD”.

A pytanie o wynik powinno być dopiero drugim.

Pierwsze brzmi: co właściwie zostało zbadane?